सब्र करो!!!

1972मध्ये स्टॅनफोर्ड युनिव्हर्सिटी मधील प्रोफेसर मानसशास्त्रज्ञ Walter mischel यांनी लहान मुलांवर एक प्रयोग केला. ज्याचे नाव होते "marshmallow experiment". हा प्रयोग delayed gratification. म्हणजेच नंतर मिळणार समाधान किंवा आनंद यावर आधारलेला होता. यामध्ये लहान मुलांसमोर एक marshmello ठेवली होती व त्यांना सांगण्यात आलं की, तुम्ही ही marshmello खाऊ शकता पण जर तुम्ही थोडा वेळ थांबलात तर यासोबतच अजून एक marshmello मिळेल. असं सांगून ते निघून गेले. काही वेळानं आत आल्यावर अस दिसल की काही जणांनी marshmello खाली होती व काहीजण तसेच बसले होते. जेव्हा या मुलांचा भविष्यात आढावा घेण्यात आला तेव्हा अस दिसून आल की  जी मुलं थांबली नव्हती त्यांच्या तुलनेत जी मुलं थांबली होती त्यांनी पुढच्या आयुष्यात चांगली कामगिरी केली होती. 

तर काय आहे *delyed gratification?* delyed gratification म्हणजे पुढील किंवा भविष्यातील मोठ्या आनंदासाठी आताच्या तात्पुरत्या आनंदकडे दुर्लक्ष करणे. लांबचा आनंद मिळवण्यासाठी वाट पाहणे. पण हे सर्वांना जमत अस नाही. आपल्या रोजच्या जीवनात पण हे होत असत. अगदी छोट्या छोट्या गोष्टीत आपल्याला हे दिसून येईल. बऱ्याच जणांना हातात पैसा आला की खर्च करायची सवय असते. अडचणीच्या वेळी त्याचा उपयोग होऊ शकतो त्यासाठी आपण ते साठवले पाहिजेत हे अशी लोक लक्षात घेत नाहीत. तेवढा संयम त्यांच्यात नसतो. आता त्यातून मिळणारा आनंद त्यांना जास्त महत्त्वाचा वाटत असतो. चालढकलपणा मध्येही हे दिसून येत. यात माणूस जास्त महत्त्वाचं काम टाळून कमी महत्वाचं क्षणिक आनंद देणारे काम करण्यात गुंतून जातो. जसं की रोज लवकर उठून व्यायाम केला तर नंतर त्याचे चांगले परिणाम दिसतील हे माहीत असत. परंतु आताच्या झोपेचा आनंद त्यांना घालवायचा नसतो. तेवढं थांबायची त्यांची तयारी नसते. परीक्षा आली तर खेळत राहणे, आरोग्याकडे लक्ष न देता आता तोंडाला चांगल लागत म्हणून खाणे, पथ्य न पाळणे ही सर्व पुढच्या पण मोठ्या समाधानाकडे दुर्लक्ष करण्याची उदाहरण आहेत. यातून अता जरी आपल्याला आनंद मिळत असेल तरी तो फार काळ राहतं नाही. म्हणून delyed gratification याला महत्त्व आहे. यातून व्यक्ती संयम कसा राखावा हे शिकते. Self regulation वाढत. जरी आता थोडाफार त्रास होत असला तरी याचे नंतर दीर्घकालीन फायदे आहेत याची जाणीव होते. Impulse control वाढतो. बऱ्याचदा चिंता, चालढकलापणा यामध्ये टाळण्याचा प्रयत्न जास्त असतो. इथे delyed gratification चा फायदा होतो. 

म्हणून जर आपल्याला पुढच्या पण मोठ्या आनंदाचा अनुभव घ्यायचा असेल, ते समाधान हवं असेल तर आता दिसणाऱ्या क्षणिक सुखाला हुरळून न जाता थोड थांबलं पाहिजे आणि हे स्पष्ट करणारी हिंदी मधील याहून चांगली म्हण असू शकत नाही.😊😊

"सब्र का फल मिठा होता है...."

काव्या धनंजय गगनग्रास

एम.ए. समुपदेशन मानसशास्त्र