काय आहे hypnic jerk????

आपण निवांत झोपायची तयारी करतो आणि झोपतोसुद्धा, पण झोप लागते तेवढ्यातच आपल्याला झोपेतच उंचावरून खाली पडल्याचा भास होतो आणि आपण दचकतो. हा अनुभव आपल्यापैकी बऱ्याच जणांनी घेतला असेल. झोपल्या झोपल्या हे असं का होतं हे आपल्याला अनेकदा लक्षात येत नाही आणि याचं कारण पण समजत नाही. तर सर्वात आधी याला काय म्हणतात हे समजून घेऊ..

तर धड पूर्ण झोपही नाही आणि पूर्ण जागही नाही अश्या मधल्या अवस्थेत झालेल्या या भासाला शास्त्रीय भाषेत hypnic jerk (हायप्निक जर्क) असे म्हटले जाते. असे झटके किंवा हे असे भास तेव्हाच जाणवतात जेव्हा व्यक्ती ना पूर्ण झोपेत असतो ना पूर्ण जागा असतो. साधारण ७० टक्के लोकांना हा अनुभव येतो असे म्हणतात.

आता हे असं होण्यामागचे कारण काय आहे??

तर याला अनेक कारणे आहेत त्यातलं पहिलं आणि महत्वाचं कारण म्हणजे झोपेच्या वेळी शरीर पूर्ण विश्रांतीच्या स्थितीत जाते. यावेळी स्नायूंना विश्रांती मिळते आणि हृदयाची गतीही मंदावते. या दरम्यान, हृदय योग्यरित्या काम करत आहे की नाही हे तपासण्याचं काम मेंदू करतो आणि त्यामुळे असे धक्के जाणवतात. याशिवाय, जेव्हा स्नायू विश्रांतीच्या स्थितीत जातात तेव्हा मेंदूला असं वाटतं की आपण खरोखरच पडत आहोत आणि अशा स्थितीत, हायपनिक जर्क सावरण्यासाठी येतात. सोप्या भाषेत सांगायचं तर, रात्रीच्या वेळी शरीर झोपते आणि मेंदू पूर्णपणे जागृत असतो आणि कोणत्याही प्रकारची गंभीर परिस्थिती येऊ नये म्हणून शरीराला असा धक्का बसतो.

याशिवाय मानसिक ताण, झोप न लागणे, झोपेच्या वेळेपूर्वी व्यायाम करणे, झोपेच्या आधी कॅफिनचे जास्त सेवन, तणाव आणि चिंता यांचा समावेश होतो ही देखील यामागची कारणे आहेत.

हे  भास किंवा झटके कमी करायचे असतील तर मात्र काही गोष्टी जाणीवपूर्वक करणे आवश्यक आहे.

रोज कमीत कमी ८ तास किमान झोप घ्यावी.

झोपण्यापूर्वी गरम पाण्याने आंघोळ करून शरीर रिलॅक्स करावे.

झोपण्यापूर्वी ६ तास आधी व्यायाम करू नये.

योग्य प्रमाणात कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियमचे सेवन करणे.

लोहयुक्त पदार्थांचे सेवन करणे.

झोपण्यापूर्वी कॉफी, सोडा अशी पेये पिणे टाळणे.

हायप्निक जर्क म्हणजे कोणताही आजार किंवा नर्व्हस सिस्टिम डिसॉर्डर नाहीये. रिसर्चनुसार, झोपताना असा झटका जाणवणे अत्यंत सामान्य आहे. पण जर वारंवार तुम्हाला असा अनुभव येत असेल तर मात्र यावर तज्ञांची मदत घेणे आवश्यक आहे.